Çatı Faresi

Çatı faresi (bilimsel adıyla Rattus rattus), halk arasında “siyah fare” ya da “gemi faresi” olarak da bilinen, olağanüstü tırmanma yeteneğine sahip bir kemirgen türüdür.

Çatı Faresi Özellikleri

Çatı faresinin (Rattus rattus) en belirgin özelliği, adından da anlaşılacağı üzere mükemmel bir tırmanıcı olmasıdır. Diğer yaygın tür olan lağım faresine kıyasla daha atletik, daha ince ve daha çevik bir vücut yapısına sahiptir.

Çatı faresinin öne çıkan tüm fiziksel, biyolojik ve davranışsal özellikleri şunlardır:

Çatı Faresi’nin Fiziksel Özellikleri

• Boyut: Gövde boyu ortalama 16-22 cm arasındadır.
• Kuyruk: Kuyruğu tek başına 19-25 cm boyundadır. Kuyruğu, kendi gövdesinden her zaman daha uzundur ve tırmanırken dengeyi sağlamak için bir dümen görevi görür.
• Ağırlık: Yetişkin çatı fareleri 150-250 gram ağırlığındadır.
• Kürk Rengi: Siyah, koyu gri veya koyu kahverengidir. Karın bölgeleri ise daha açık gri veya beyazımsı olur.
• Baş Yapısı: Burnu sivridir. Gözleri iri ve pörtlektir. Kulakları tüysüz, ince ve öne doğru büküldüğünde gözlerini kapatacak kadar büyüktür.

Çatı Faresi’nin Davranışsal Özellikleri

• Yükseklerde Yaşar: Akrobatik yetenekleri sayesinde dikey duvarlara, borulara, ağaçlara ve telefon kablolarına rahatça tırmanır. Bu yüzden binaların çatı katlarında, tavan aralarında ve ağaç kovuklarında yuva yapar.
• Gececidir: Gündüzleri yuvasında saklanır. Gün batımından sonra ve gece saatlerinde tamamen aktif hale gelir.
• Şüphecidir:Çevresindeki yeni nesnelere (kapanlar, yeni koyulan yemler) karşı aşırı şüphecidir. Bu yüzden yakalanması veya zehirlenmesi diğer fare türleri’ne göre daha zordur.
• İstifçidir: Bulduğu yiyecekleri hemen tüketmek yerine güvenli hissettiği yuvasına taşır ve orada depolar.

Çatı Faresi’nin Biyolojik Özellikleri

• Yaşam Süresi: Doğal ortamlarında ortalama 1 ila 2 yıl yaşarlar.
• Hızlı Üreme: Gebelik süreleri sadece 21-23 gün sürer. Dişi bir çatı faresi bir doğumda 5 ila 10 arasında yavru dünyaya getirebilir. Yılda 4-6 kez doğum yapabilirler.
• Sürekli Kemirme İhtiyacı: Ön dişleri (kesici dişler) durmaksızın uzar. Dişlerini törpülemek ve boyunu sabit tutmak için mermer ve metal dışındaki neredeyse her sert maddeyi (kablo, ahşap, plastik, alçıpan) kemirmek zorundadır.

Çatı Faresi Nasıl Beslenir?

Çatı faresi, beslenme alışkanlığı bakımından her şeyi yiyebilen (omnivor) bir canlıdır, ancak doğal tercihi bitkisel besinlerdir. Lağım faresi ile kıyaslandığında et ve çöpten ziyade taze, temiz ve yüksek enerjili gıdalara düşkündür.

• Meyveler ve Sebzeler: Portakal, elma, avokado, kavun ve tarla sebzelerini çok severler. Narenciye bahçelerine büyük zarar verdikleri için bazı bölgelerde “narenciye faresi” olarak da anılırlar.
• Kuruyemiş ve Tohumlar: Fındık, ceviz, fıstık, ayçekirdeği ve meşe palamudu en lüks besin kaynaklarıdır.
• Tahıllar: Buğday, arpa, yulaf, mısır ve pirinç gibi depolanmış tahıl ürünlerini hızla tüketirler.
• Kuş ve Evcil Hayvan Yemleri: Bahçelerdeki kuş yemlikleri, açıkta bırakılan kedi ve köpek mamaları çatı farelerini mıknatıs gibi çeker.

Çatı Faresi İnsana Zarar Verir Mi?

Çatı fareleri insanlara doğrudan saldırmasalar bile idrarları, dışkıları, salyaları ve üzerlerinde taşıdıkları pireler vasıtasıyla ölümcül hastalıklar yayarlar:

• Veba (Kara Ölüm): Tarihte milyonlarca insanın ölümüne yol açan veba virüsü, çatı farelerinin üzerindeki pireler aracılığıyla insanlara bulaşır.
• Tifüs: Yine fare pireleri ve bitleri vasıtasıyla insanlara geçen, yüksek ateşle seyreden tehlikeli bir hastalıktır.
• Salmonella (Gıda Zehirlenmesi): Farelerin mutfak tezgahlarında, kilerlerde veya gıda depolarında gezinirken dışkı ve idrarlarıyla yiyecekleri kirletmesi sonucu bulaşır.
• Leptospiroz: Farenin idrarıyla kirlenmiş su veya gıdaların insan vücudundaki küçük kesiklerle ya da ağız yoluyla teması sonucu karaciğer ve böbrek yetmezliğine yol açabilen bir hastalıktır.
• Hantavirüs: Kurumuş fare dışkısı ve idrarının havaya karışan tozlarının solunmasıyla bulaşan, akciğer yetmezliğine sebep olan ölümcül bir virüstür.

Çatı Faresi Nasıl Yakalanır ve Öldürülür?

Çatı faresini yok etmenin en kesin ve zahmetsiz yolu profesyonel ilaçlamadır. Şüpheci doğaları nedeniyle bireysel tuzaklardan kolayca kaçabilen bu canlılar, uzman müdahalesiyle tamamen bitirilir.

• İlaçlama Firmaları (En Kesin Çözüm): Uzmanlar çatıya kilitli yem istasyonları kurar.Fareleri kurutarak öldüren özel ilaçlar sayesinde çatı arasında kötü koku oluşmaz.
• Mekanik ve Elektronik Kapanlar: Klasik giotin veya elektrik şoklu kapanlar kullanılır. Fareleri alıştırmak için ilk 2 gün kapanları kurmadan üzerine yem bırakılmalıdır.
• Canlı Yakalama Kafesleri: Fareyi öldürmeden yakalayan metal kutulardır. Yakalanan fare evden en az 3 km uzağa bırakılmalıdır.
• Doğru Yem Seçimi: Kapanlara peynir yerine farenin dayanamayacağı fıstık ezmesi veya çikolata kreması sürülmelidir.

Çatı Faresi Nerelere Yuva Yapar?

Çatı fareleri yükseklerde yaşamayı sevdikleri için binaların ve evlerin şu gizli ve yüksek noktalarına yuva yaparlar:

• Çatı ve Tavan Araları: İzole, karanlık ve insanlardan uzak en favori yuva alanlarıdır.
• Asma Tavan Boşlukları: Alçıpan ile tavan arasındaki boşluklarda rahatça yaşar ve yürürler.
• Duvar Boşlukları: Çift tuğla veya yalıtım malzemesi arasındaki dikey boşluklardır.
• Ağaç Kovukları ve Sarmaşıklar: Bahçede eve yakın duran yüksek ağaçlar ve binayı saran sık sarmaşıklar.
• Eşya Depoları ve Bodrumlar: Çatı katında veya bodrumda uzun süre açılmayan eski kutuların ve mobilyaların içleri.

Sıkça Sorulan Sorular